Жеке бас гигиенасы

XIII -ТАРАУ. ЖЕКЕ БАС ГИГИЕНАСЫ

Жеке бас гигиенасы гигиеналық ғылымның ерекше бөлігі болып табылады, себебі, ол,&#117&;оғамдық гигиенадағы сияқты орындауға міндетті т&#11&9;рде мәжб&#11&9;р ететін мемлекеттік механизмдерсіз, адамның өз еркімен өзінің жеке өмірі мен әрекеттері &#11&9;рдісіндегигиеналық нормалар мен ережелерді сақтау арқылы өзінің денсаулығын сақтауы мен нығайтуы жөніндегі, мәселелерді зерттейді.

«Өмірді ұзарту өнері — оны &#117&;ысқарту емес» деген ертеде. Қазіргі кездегі адамның аурулары, ең алдымен, оның &#117&;алыптасқан өмір с&#11&9;ру сипаты мен мінез-&#117&;ұлқына байланысты.Өркениет адамға қолайлы жағдайлар тудырып қана қоймай, сонымен бірге, &#117&;оршаған ортаға т&#11&9;сетін техногенді ж&#11&9;ктемелерінің ұлғайуына, адамға т&#11&9;сетін а&#117&;параттық ж&#11&9;ктемелерінің жоғарлауына, шектен артық психоэмоционалдық зорлануына, &#117&;озғалыс белсенділігінің азайуына, артық немесе жеткіліксіз тамақтануына, маск&#11&9;немдіктің, темекі шегудің, наша&#117&;орлықтың, соз аурулары, ЖИТС өсуіне және т.б жағымсыз &#117&;ұбылыстардың туындауына себеп болды. Бұл факторлардың көпшілігі, таралуы бойынша, халы&#117&;тың еңбекке &#117&;абілеттілігінің нашарлауы мен өлім-жітімі жағынан алдыңғы орындардың бірін алатын, ж&#11&9;рек-қан тамырлары аурулар дамуының &#117&;ауіп-қатер факторлары болып табылады.

Олардың басқа да кең таралған аурулардың: бауыр, ас қорыту м&#11&9;шелері, ұйқы асты безі ауруларының, семіздік, сусамыр ауруы, қатерлі ісіктер, невроздар, т.б. дамуында рөлі аз емес. Ішімдікке салыну мен есірткі заттарды пайдалану, бұдан басқа, жеке тұлғаның деградациясына, суицидқа, өмір с&#11&9;ру ұза&#117&;тығының едәуір &#117&;ысқаруына, денсаулығында ақаулары бар ұрпа&#117&;тың д&#11&9;ниеге келуіне, АИВ (ВИЧ), соз аурулары, С гепатитін, т.б. ауруларды жұқтыру деңгейінің өсуіне әкеп соғады.

Мұндай жағдайда, жеке бас гигиенасының негізі болып табылатын салауатты өмір салты жеке бас адамның денсаулығын қалыптастыру &#11&9;шін өмір с&#11&9;рудің негізгі стилі болып табылады. Академик Н.М. Амосов: «Дені сау болу &#11&9;шін, адам едәуір және &#11&9;немі өз к&#11&9;шін салу тиіс. Оларды ешнәрсемен алмастыруға болмайды» деген. Салауатты өмір салты бір-бірімен өзара байланысты бірнеше элементтерден &#117&;ұралады: тамақтану мәдениетінен, &#117&;озғалыс мәдениетінен және эмоция мәдениетінен. Жеке бас гигиенасы салауатты өмір салтының барлық аспектілерін қамтитын кең ауқымды сұрақтарды қарастырады. Оның сферасына дене және ауыз қуысы гигиенасы, дене шынықтыру және шынығу, киім және аяқ киім гигиенасы, жыныстық гигиенасы, жеке тама&#117&;танудың гигиенасы, зиянды әдеттердің алдын алу, психогигиена, еңбек және демалу гигиенасы, тұрғын &#11&9;й гигиенасы кіреді.Жеке бас гигиенасы ұсынатын ережелер мен нормативтері, оларды адам ұғынып &#117&;олданған кезде, гипокинезиямен, артық тамақтанумен, семіздікпен, ж&#11&9;йке-психикалық және ақыл-ой ж&#11&9;ктемелерінің шамадан тыс болуымен тиімді к&#11&9;ресуге; сондай-ақ, аутоагрессивті әсерлердің және көптеген аурулардың дамуының алдын алуға м&#11&9;мкіндік береді. Сонымен бірге, жеке бас гигиенасының ережелерін орындау жеке алғандағы адамның өзі &#11&9;шін ғана емес, оның айналасындағы адамдар мен б&#11&9;кіл &#117&;оғам &#11&9;шін де маңызды болып табылады. Мысалы, жеке бас гигиена ережелерін орындамау, жұқпалы және паразиттік аурулардың, соның ішінде, соз ауруы мен ЖИТС-тің таралуына себеп болатын негізгі факторлардың бірі болып табылады. Темекі шегу темекі шеккен адамның ғана емес, көбінесе оның жанында болған, бірақ темекі шекпейтін адамдардың өкпесінде қатерлі ісіктердің даму қаупін тудырады.

Салауатты өмір салтын ұстаудағы мотивация, жеке бас гигиенасын білу және оған дағдылану адамның жас кезінен бастап қалыптасуы тиіс және әр т&#11&9;рлі тіршілік жағдайларға байланысты болмай, б&#11&9;кіл өмірі бойына сақталып тұру қажет. Тек осы жағдайда ғана олар, аурулардың тиімді т&#11&9;рде бірінші және екінші реттік алдын алудың, өз денсаулығын нығайтудың, ағзаның пайдаланылмаған м&#11&9;мкіншіліктерін жетілдірудің иінтірегі (рычагы) болады.

Жеке бас гигиенасының жекелеген аспектілері о&#117&;улықтың басқа да тарауларында келтірілген. Бұл тарауда тек, тері және ауыз қуыс гигиенасы, киім мен аяқ киім гигиенасы сияқты, жеке бас гигиенасының негізгі сұрақтары қарастырылады.

Реферат: XIII -ТАРАУ. ЖЕКЕ БАС ГИГИЕНАСЫ

Жеке бас гигиенасы гигиеналық ғылымның ерекше бөлігі болып табылады, себебі, ол,қоғамдық гигиенадағы сияқты орындауға міндетті түрде мәжбүр ететін мемлекеттік механизмдерсіз,адамның өз еркімен өзінің жеке өмірі мен әрекеттері үрдісіндегигиеналық нормалар мен ережелерді сақтау арқылы өзінің денсаулығын сақтауы мен нығайтуы жөніндегі, мәселелерді зерттейді.

«Өмірді ұзарту өнері — оны қысқарту емес» деген ертеде. Қазіргі кездегі адамның аурулары, ең алдымен, оның қалыптасқан өмір сүру сипаты мен мінез-құлқына байланысты.Өркениет адамға қолайлы жағдайлар тудырып қана қоймай, сонымен бірге, қоршаған ортаға түсетін техногенді жүктемелерінің ұлғайуына, адамға түсетін ақпараттық жүктемелерінің жоғарлауына, шектен артық психоэмоционалдық зорлануына, қозғалыс белсенділігінің азайуына, артық немесе жеткіліксіз тамақтануына, маскүнемдіктің, темекі шегудің, нашақорлықтың, соз аурулары, ЖИТС өсуіне және т.б жағымсыз құбылыстардың туындауына себеп болды. Бұл факторлардың көпшілігі, таралуы бойынша, халықтың еңбекке қабілеттілігінің нашарлауы мен өлім-жітімі жағынан алдыңғы орындардың бірін алатын, жүрек-қан тамырлары аурулар дамуының қауіп-қатер факторлары болып табылады.

Олардың басқа да кең таралған аурулардың: бауыр, ас қорыту мүшелері, ұйқы асты безі ауруларының, семіздік, сусамыр ауруы, қатерлі ісіктер, невроздар, т.б. дамуында рөлі аз емес. Ішімдікке салыну мен есірткі заттарды пайдалану, бұдан басқа, жеке тұлғаның деградациясына, суицидқа, өмір сүру ұзақтығының едәуір қысқаруына, денсаулығында ақаулары бар ұрпақтың дүниеге келуіне, АИВ (ВИЧ), соз аурулары, С гепатитін, т.б. ауруларды жұқтыру деңгейінің өсуіне әкеп соғады.

Мұндай жағдайда, жеке бас гигиенасының негізі болып табылатын салауатты өмір салты жеке бас адамның денсаулығын қалыптастыру үшін өмір сүрудің негізгі стилі болып табылады. Академик Н.М. Амосов: «Дені сау болу үшін, адам едәуір және үнемі өз күшін салу тиіс. Оларды ешнәрсемен алмастыруға болмайды» деген. Салауатты өмір салты бір-бірімен өзара байланысты бірнеше элементтерден құралады: тамақтану мәдениетінен, қозғалыс мәдениетінен және эмоция мәдениетінен. Жеке бас гигиенасы салауатты өмір салтының барлық аспектілерін қамтитын кең ауқымды сұрақтарды қарастырады. Оның сферасына дене және ауыз қуысы гигиенасы, дене шынықтыру және шынығу, киім және аяқ киім гигиенасы, жыныстық гигиенасы, жеке тамақтанудың гигиенасы, зиянды әдеттердің алдын алу, психогигиена, еңбек және демалу гигиенасы, тұрғын үй гигиенасы кіреді.Жеке бас гигиенасы ұсынатын ережелер мен нормативтері, оларды адам ұғынып қолданған кезде, гипокинезиямен, артық тамақтанумен, семіздікпен, жүйке-психикалық және ақыл-ой жүктемелерінің шамадан тыс болуымен тиімді күресуге; сондай-ақ, аутоагрессивті әсерлердің және көптеген аурулардың дамуының алдын алуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, жеке бас гигиенасының ережелерін орындау жеке алғандағы адамның өзі үшін ғана емес, оның айналасындағы адамдар мен бүкіл қоғам үшін де маңызды болып табылады. Мысалы, жеке бас гигиена ережелерін орындамау, жұқпалы және паразиттік аурулардың, соның ішінде, соз ауруы мен ЖИТС-тің таралуына себеп болатын негізгі факторлардың бірі болып табылады. Темекі шегу темекі шеккен адамның ғана емес, көбінесе оның жанында болған, бірақ темекі шекпейтін адамдардың өкпесінде қатерлі ісіктердің даму қаупін тудырады.

Салауатты өмір салтын ұстаудағы мотивация, жеке бас гигиенасын білу және оған дағдылану адамның жас кезінен бастап қалыптасуы тиіс және әр түрлі тіршілік жағдайларға байланысты болмай, бүкіл өмірі бойына сақталып тұру қажет. Тек осы жағдайда ғана олар, аурулардың тиімді түрде бірінші және екінші реттік алдын алудың, өз денсаулығын нығайтудың, ағзаның пайдаланылмаған мүмкіншіліктерін жетілдірудің иінтірегі (рычагы) болады.

Жеке бас гигиенасының жекелеген аспектілері оқулықтың басқа да тарауларында келтірілген. Бұл тарауда тек, тері және ауыз қуыс гигиенасы, киім мен аяқ киім гигиенасы сияқты, жеке бас гигиенасының негізгі сұрақтары қарастырылады.

Еще работы по биологии

Реферат по биологии

Write the questions using the prompts. Match them to the answers a-h

XIII -ТАРАУ. ЖЕКЕ БАС ГИГИЕНАСЫ

Жеке бас гигиенасы гигиеналық ғылымның ерекше бөлігі болып табылады, себебі, ол,&#117&;оғамдық гигиенадағы сияқты орындауға міндетті т&#11&9;рде мәжб&#11&9;р ететін мемлекеттік механизмдерсіз, адамның өз еркімен өзінің жеке өмірі мен әрекеттері &#11&9;рдісіндегигиеналық нормалар мен ережелерді сақтау арқылы өзінің денсаулығын сақтауы мен нығайтуы жөніндегі, мәселелерді зерттейді.

«Өмірді ұзарту өнері — оны &#117&;ысқарту емес» деген ертеде. Қазіргі кездегі адамның аурулары, ең алдымен, оның &#117&;алыптасқан өмір с&#11&9;ру сипаты мен мінез-&#117&;ұлқына байланысты.Өркениет адамға қолайлы жағдайлар тудырып қана қоймай, сонымен бірге, &#117&;оршаған ортаға т&#11&9;сетін техногенді ж&#11&9;ктемелерінің ұлғайуына, адамға т&#11&9;сетін а&#117&;параттық ж&#11&9;ктемелерінің жоғарлауына, шектен артық психоэмоционалдық зорлануына, &#117&;озғалыс белсенділігінің азайуына, артық немесе жеткіліксіз тамақтануына, маск&#11&9;немдіктің, темекі шегудің, наша&#117&;орлықтың, соз аурулары, ЖИТС өсуіне және т.б жағымсыз &#117&;ұбылыстардың туындауына себеп болды. Бұл факторлардың көпшілігі, таралуы бойынша, халы&#117&;тың еңбекке &#117&;абілеттілігінің нашарлауы мен өлім-жітімі жағынан алдыңғы орындардың бірін алатын, ж&#11&9;рек-қан тамырлары аурулар дамуының &#117&;ауіп-қатер факторлары болып табылады.

Олардың басқа да кең таралған аурулардың: бауыр, ас қорыту м&#11&9;шелері, ұйқы асты безі ауруларының, семіздік, сусамыр ауруы, қатерлі ісіктер, невроздар, т.б. дамуында рөлі аз емес. Ішімдікке салыну мен есірткі заттарды пайдалану, бұдан басқа, жеке тұлғаның деградациясына, суицидқа, өмір с&#11&9;ру ұза&#117&;тығының едәуір &#117&;ысқаруына, денсаулығында ақаулары бар ұрпа&#117&;тың д&#11&9;ниеге келуіне, АИВ (ВИЧ), соз аурулары, С гепатитін, т.б. ауруларды жұқтыру деңгейінің өсуіне әкеп соғады.

Мұндай жағдайда, жеке бас гигиенасының негізі болып табылатын салауатты өмір салты жеке бас адамның денсаулығын қалыптастыру &#11&9;шін өмір с&#11&9;рудің негізгі стилі болып табылады. Академик Н.М. Амосов: «Дені сау болу &#11&9;шін, адам едәуір және &#11&9;немі өз к&#11&9;шін салу тиіс. Оларды ешнәрсемен алмастыруға болмайды» деген. Салауатты өмір салты бір-бірімен өзара байланысты бірнеше элементтерден &#117&;ұралады: тамақтану мәдениетінен, &#117&;озғалыс мәдениетінен және эмоция мәдениетінен. Жеке бас гигиенасы салауатты өмір салтының барлық аспектілерін қамтитын кең ауқымды сұрақтарды қарастырады. Оның сферасына дене және ауыз қуысы гигиенасы, дене шынықтыру және шынығу, киім және аяқ киім гигиенасы, жыныстық гигиенасы, жеке тама&#117&;танудың гигиенасы, зиянды әдеттердің алдын алу, психогигиена, еңбек және демалу гигиенасы, тұрғын &#11&9;й гигиенасы кіреді.Жеке бас гигиенасы ұсынатын ережелер мен нормативтері, оларды адам ұғынып &#117&;олданған кезде, гипокинезиямен, артық тамақтанумен, семіздікпен, ж&#11&9;йке-психикалық және ақыл-ой ж&#11&9;ктемелерінің шамадан тыс болуымен тиімді к&#11&9;ресуге; сондай-ақ, аутоагрессивті әсерлердің және көптеген аурулардың дамуының алдын алуға м&#11&9;мкіндік береді. Сонымен бірге, жеке бас гигиенасының ережелерін орындау жеке алғандағы адамның өзі &#11&9;шін ғана емес, оның айналасындағы адамдар мен б&#11&9;кіл &#117&;оғам &#11&9;шін де маңызды болып табылады. Мысалы, жеке бас гигиена ережелерін орындамау, жұқпалы және паразиттік аурулардың, соның ішінде, соз ауруы мен ЖИТС-тің таралуына себеп болатын негізгі факторлардың бірі болып табылады. Темекі шегу темекі шеккен адамның ғана емес, көбінесе оның жанында болған, бірақ темекі шекпейтін адамдардың өкпесінде қатерлі ісіктердің даму қаупін тудырады.

Салауатты өмір салтын ұстаудағы мотивация, жеке бас гигиенасын білу және оған дағдылану адамның жас кезінен бастап қалыптасуы тиіс және әр т&#11&9;рлі тіршілік жағдайларға байланысты болмай, б&#11&9;кіл өмірі бойына сақталып тұру қажет. Тек осы жағдайда ғана олар, аурулардың тиімді т&#11&9;рде бірінші және екінші реттік алдын алудың, өз денсаулығын нығайтудың, ағзаның пайдаланылмаған м&#11&9;мкіншіліктерін жетілдірудің иінтірегі (рычагы) болады.

Жеке бас гигиенасының жекелеген аспектілері о&#117&;улықтың басқа да тарауларында келтірілген. Бұл тарауда тек, тері және ауыз қуыс гигиенасы, киім мен аяқ киім гигиенасы сияқты, жеке бас гигиенасының негізгі сұрақтары қарастырылады.

1. Тері және ауыз &#117&;уысының гигиенасы.

1.1. Тері гигиенасы. Тері көптеген қызмет атқарады. Оның бірі — &#117&;орғаныш қызметі. За&#117&;ымдалмаған тері белгілі бір дәрежеде ағзаны көптеген химиялық ластаушы заттардан, микроағзалардан, ыстық пен суықтан, ультрак&#11&9;лгін сәулелердің радиациясынан және басқа да физикалық факторлардан, механикалық зақымдалулардан &#117&;орғайды. Қорғаныш функциясының іске асуы барысында, эпителийдің табақшалы &#117&;ұрылымының, суда ерімейтін және ферменттердің әсеріне тұрақты сыртқы м&#11&9;йізді &#117&;абаттың, тер және май бездерінен бөлінетін заттар мен терінің рН ортасы маңызды рөл атқарады. Терінің, &#117&;олтық асты, маңдай, мұрын-ерін тері қабаты және мойыннан басқа, көп бөліктерінде, бөлінген тердің реакциясы өте &#117&;ышқыл болып, оның бактерияларға қарсы әсерін қамтамасыз етеді. Май бездерінен бөлінетін тері майы да, бактерицидтік қасиетке ие болып, &#117&;орғаныш қызмет атқарады. Терінің жоғары иілгіш қасиеті және серпінді тері астылық май &#117&;абатының болуы т&#11&9;рлі механикалық әсерлерді төмендетеді.

Терінің коллагенді, серпімді және аргирофильді талшықтары, сонымен қатар тығыз м&#11&9;йізді қабаты, оның беріктік қасиетін қамтамасыз етеді. Терінің &#11&9;немі физиологиялық жаңарып отыруы тері беттерінің ағза &#11&9;шін зиянды заттар мен микроағзалардан тазарып отыруына ықпал етеді, ал меланин пигментінің болуы ультрак&#11&9;лгін сәулелерінің зиянды әсерін азайтады. Тері, ағзаның жылу беру &#11&9;рдістеріне қатыса отырып, жылу реттегіш &#117&;ұралдардың бірі болып табылады.

Тері арқылы жылу беру жолдарының ішінде тер бөлінуінің маңызы ерекше болып табылады. Ауаның температурасы жоғары болған кезде, тер бөлінуі, ағзаның қызып кетуіне м&#11&9;мкіндік бермей, 10-12 есе өсуі м&#11&9;мкін. Терінің маңызды қызметі — заттарды ағзадан сыртқа шығару болып табылады. Тер және май бездерінің сөлімен бірге зат алмасудың соңғы өнімдері және ағзаға т&#11&9;скен көптеген ксенобиотиктер бөлініп шығарылады. Б&#11&9;йректің шығару қызметі бұзылған кезде, тер бездері арқылы азотты шлактардың едәуір бөлігі шығарылады.

Теріде, ағзаға әсер ететін факторлар жөнінде мәліметтерді орталық ж&#11&9;йке ж&#11&9;йесінің қабылдауын ж&#11&9;зеге асыратын, өте көп рецепторлар – жылулық, суы&#117&;тық, тактильді, ауыру, т.б. жина&#117&;талған. Тері &#117&;оршаған ортамен ағзаның газ алмасу қызметіне қатысады. Терінің тыныс алу &#117&;ызметінің нәтижесінде, ол тәулік бойына көмір&#117&;ышқылының 7-9 г шығарып, оттегінің 3-4 г сіңіреді, бұл ағзаның барлық газ алмасуының 2% &#117&;ұрайды. Терінің беткі қабаттарында Д дәруменінің синтезі ж&#11&9;реді.

Осы барлық алуан т&#11&9;рлі &#117&;ызметтердің іске асуы, едәуір дәрежеде терінің тазалығына байланысты. Терінің к&#11&9;тімі нашар болғанда, теріде шаңның бөлшектері, кір, микроағзалар, тер және май бездерінен бөлінетін зат алмасу өнімдері жинақталады, нәтижесінде осы бездердің шығару т&#11&9;тіктері бітеледі, терінің тыныс алу және заттарды шығару қызметтері бұзылады, бактерицидтілігі к&#11&9;рт төмендейді.

Теріден сыртқа шығарылған органикалық заттар жағымсыз иісті, ұшқыш қосылыстар т&#11&9;зе отырып, ыдырайды. Бактериялар, вирустар, микроскопиялық саңырау&#117&;ұлақтар, дамуына қолайлы жағдай тауып, өсіп-өне бастайды, бұл дерматиттердің, іріңді, саңырау&#117&;ұлақтар тудыратын және басқа да тері ауруларының дамуына әкеп соғады. Қол терісі және артқы өтіс аймағы мен шат аймағының терісі микроағзалармен ең көп ластанады. Тағам өнімдерінің, ыдыстың және басқа да тұрмыстық керек-жара&#117&;тарының бактерияларымен және гельминт жұмыртқыларымен негізгі ластаушы көзі жиі қол болып табылады.

Сондықтан, денені &#11&9;немі таза ұстап отыру керек және тері мен шаштарға жақсы к&#11&9;тім жасау қажет. Бұл &#11&9;шін, теріні және шашты әр т&#11&9;рлі жуғыш заттардың көмегімен &#11&9;немі шайып, жуып отыру қажет. К&#11&9;нделікті ұйықтар алдында және таңертең бет, қол, мойынды, сонымен қатар, &#117&;олтық астын, артқы өтіс аймағы мен шат аймақтарын міндетті т&#11&9;рде жуу қажет. К&#11&9;нделікті ұйықтар алдында міндетті т&#11&9;рде аяқты сабынмен жуу және шұлықты уақтылы ауыстырып отыру қажет. К&#11&9;нделікті таңертең және кешкісін душ қабылдау өте қолайлы болып табылады. Аптасына бір рет барлық денені душ астында немесе моншада, губка не жөке және сабын немесе қазіргі кездегі пайдаланатын жуғыш заттарын (сусабын, әр т&#11&9;рлі гель, т.б) қолдана отырып, тазарту қажет.

Сабын — майларды сілтілермен өңдеу арқылы алынған жоғарғы май &#117&;ышқылдарының тұздары болып табылады. Сабынның &#117&;ұрамында болатын сілтінің әсерінен, терідегі майлар ерігіш болып, сабынғаайналады. Сілті, сол сияқты белоктармен суда жеңіл еритін, су арқылы жақсы жуылатын, альбуминаттар т&#11&9;зетіндіктен, олардың да ерігіштігін жоғарылатады. Терінің тазаруына жөкенің механикалық әсері, сонымен қатар, кірді өзіне сіңіріп алатын көпіршіктер де жағдай жасайды. Дегенмен, сабынды жиі қолдану, әсіресе, &#117&;ұрғақ терінің майсыздануына әкеп соғады, терінің қышынуына, шашта &#117&;айызғақтың пайда болуы мен шаштың т&#11&9;суіне әкеледі. Сондықтан, дене мен қол терісін жуу &#11&9;шін, &#117&;ұрамында бос сілті аз мөлшерде &#117&;осылған сабындарды пайдалану қажет. Ондай сабындарға бейтарап және маймен асқын &#117&;аныққан сабындар жатады. Ең жұмсақ әсер ететін қасиеті бар «Балалар сабыны», «Глицеринді», «Ланолинді» сабындар болып саналады. Олардың &#117&;ұрамында бос сілті мөлшері 0,05%-дан аспайды. Сілтілі сабындарға жататын шаруашылық сабында бос сілтінің мөлшері 2% дейін жетуі м&#11&9;мкін.

Дене гигиенасы &#11&9;шін қазіргі кезде жуғыш және косметикалық заттардың кең ауқымы қолданылады. Иіс сабындар мен монша сабындарына әр т&#11&9;рлі иістендіргіш заттар, өсімдік қоспалар, емдік — профилактикалық және зарарсыздандыратын заттар қосылады. Алайда, қатты сабындар сілтілі өнімдер болатындықтан, тері сыртындағы гидролипидті &#117&;абықты бұзады, нәтижесінде, эпидермистің өткізгіштігі жоғарылап, әр т&#11&9;рлі зиянды әсерлерге әлсіз келеді. Сондықтан, жуыну &#11&9;шін сұйық сабындар мен душқа арналған гельдер тиімді болып келеді, олардың &#117&;ұрамындағы жуғыш және тазартқыш негізі ретінде амфотерлі беттік-белсенді заттар (ББЗ) қолданылады. Бұндай жуғыш заттар терінің липидтік балансын бұзбайды және тері бетінде әлсіз &#117&;ышқылды орта т&#11&9;зеді. Микробтарға қарсы заттар &#117&;осылған сабындарды жиі &#117&;олдануға болмайды, себебі олардың әсерінен патогенді микрофлора ғана емес, сонымен қатар, терінің өзіндік микрофлорасы да жойылып, оның &#117&;орғаныш қызметі нашарлайды.

Шаш та, тері сияқты, сыртқы ортаның көптеген — лас атмосфера, ыстық немесе суық, к&#11&9;ннің зиянды сәулелері, хлорланған су тәрізді қолайсыз факторлар әсеріне ұшырап отырады. Шаштың &#117&;ұрғауы мен т&#11&9;суінің себебі, көбінесе шашты дұрыс к&#11&9;тпеу, яғни, сілтілі сабынды жиі қолдану, ыстық фен, көпіргіштерді, шаш &#117&;атырғыштарды, бояуларды жиі пайдалану болып табылады. Шашты жуу &#11&9;шін, &#117&;ұрамында амфотерлі және иондалмаған ББЗ бар, жұмсақ су сабындарды пайдалану керек. Олар теріге және шашқа &#117&;орғаныш әсер береді. Жұмсақ су сабындарды қолдану, шашты ластану кезінде ғана емес, тіпті, к&#11&9;н сайын жууға да м&#11&9;мкіндік береді, ал бұрын, майлы шаштарды 5-7 к&#11&9;нде 1 реттен жиі емес және &#117&;ұрғақ шаштарды — 10-12 к&#11&9;ннен кейін жуу ұсынылған болатын.

Дененің гигиеналық к&#11&9;тімінде өте к&#11&9;шті сауықтыратын әсері бар, ең жақсы &#117&;ұралдардың бірі монша болып табылады. Моншалардың көптеген т&#11&9;рлері бар, алайда, олардың ішінде ең көп таралғаны, орыстың булы және финнің &#117&;ұрғақ ыстық (сауналар) моншалары. Бұл моншалардың ерекшелігі — ондағы бу бөлмесінің болуы. Булы моншалардың бу бөлмесінде ауаның температурасы 40-50ºС дейін, ал салыстырмалы ылғалдылығы — 75-80% дейін жетеді. Құрғақ ыстық моншаларда ауаның салыстырмалы ылғалдылығы, керісінше, төмен — 15-20% болады, ал температурасы, әсіресе, жоғарғы сөрелерде, булы моншаға &#117&;арағанда, анағұрлым жоғарғы деңгейге жетеді. Бу бөлмесінде болу адамға өте к&#11&9;шті әсер етеді. Қан тамырлары және тері саңылаулары кеңейеді, тердің көп бөлінуі байқалады. Дене температурасы 38-3&9ordm;С дейін көтеріледі. Тамыр соғысы және тыныс алу жиілеп, артериялық қан қысымы төмендейді. Термен әр т&#11&9;рлі шлактар, микроағзалар кетіріледі. Монша б&#11&9;йрек &#11&9;сті бездерінің, орталық ж&#11&9;йке ж&#11&9;йесінің қызметін ынталандырады, терінің тыныс алуын жақсартады, ағзадағы зат алмасу &#11&9;рдістерін к&#11&9;шейтеді, психоэмоционалдық тонусты жоғарылатады.

Бу бөлмесінде болғаннан кейін, ертеде жасалғандай, денеге суық су &#117&;ұю немесе «&#117&;арға шомылу» ж&#11&9;ргізіледі, бұл тамырларды жаттықтырып, ағзаның шынығуына ықпал етеді. Сонымен қатар, бу бөлмесінде болу, ағзаның ж&#11&9;йелеріне, әсіресе, ж&#11&9;рек-қан тамырларының және орталық ж&#11&9;йке ж&#11&9;йелеріне &#11&9;лкен ж&#11&9;ктеме т&#11&9;сіреді. Мұнда жоғарғы температураның ғана емес, сонымен қатар, жоғары тау басындағы қысымымен бірдей болатын, ауадағы оттегінің парциалды &#117&;ысымының төмендеуінің де &#11&9;лкен маңызы бар. Нәтижесінде, айқын гипоксиялық эффект дамиды, оған ағзаның қызу салдарынан пайда болатын қан &#117&;ысымының төмендеуі де өз &#11&9;лесін қосады. Сондықтан, гипертониялық және журектің ишемиялық аурулары, ж&#11&9;рек кемістіктері, вегетативті-тамырлы дистония бар ауруларға, реконвалесценттерге, әлсіреген адамдарға бу бөлмесінде болуға болмайды. Ауа ылғалдылығы саунада аз болғандықтан, тердің бөлінуіне анағұрлым қолайлы жағдайлар қалыптасады, бұл б&#11&9;йрекке т&#11&9;сетін қысымды азайтады. Саунадағы әсер ететін факторлардың деңгейін біртіндеп жоғарылатқанда, саунаның әсері, орыс моншасына &#117&;арағанда, біршама жұмсақ болады. Бірақ, &#117&;ұрғақ, температурасы өте жоғары, ауамен тыныс алу, тыныс алу м&#11&9;шелеріне қолайсыз әсер ету м&#11&9;мкін, сонымен бірге, кейбір зерттеулердің мәліметтері бойынша, тіпті, онкологиялық аурулардың да даму қаупін жоғарылату м&#11&9;мкін.

Моншалар тек к&#11&9;шті емдеу-профилактикалық &#117&;ұралдарының бірі емес, сонымен бірге саңырау&#117&;ұлақ, соз, тері ауруларының, сол сияқты насекомдар да берілетін фактор болуы м&#11&9;мкін, сондықтан моншаларда ж&#11&9;йелі т&#11&9;рде к&#11&9;нделікті тазарту жұмыстары және зарарсыздандыру ж&#11&9;ргізіліп отыру тиіс. Моншаға жұқпалы аурулары бар келушілер мен қызметкер жіберілмеуі керек. Саңырау&#117&;ұлақ ауруларының алдын алу &#11&9;шін ая&#117&;қа резеңке немес пластик аяқ киімдер кию қажет. Шешінетін жер ая&#117&;қа арналған душпен қамтамасыз етілуі қажет. Қазіргі кезде көптеген моншаларда хауыздар болады. Оларда шомылуға, тері, көз және де су арқылы берілетін, басқа да аурулары жоқ, дені сау адамдар ғана жіберіледі. Хауызға шомылар алдында келушілер, жуғыш заттарды пайдалана отырып, душқа т&#11&9;су және хаузға т&#11&9;сер алдында, 0,1% хлорлы әк ерітіндісімен толтырылған кішкене ор арқылы өту тиіс. Хауыз суы зарарсыздандырылуы тиіс және &#11&9;немі жаңартылып отыруы керек.

1.2. Ауыз қуысы гигиенасы. А дамныңауыз қуысы жеке гигиенасының негізгі мақсаты, тіс пен ауыздың шырышты &#117&;абығын жұмсақ &#117&;ақтарынан және ас &#117&;алдықтарынан тазарту жолмен, сол сияқты, ауыз қуысын &#11&9;немі таза ұстау арқылы, стоматологиялық аурулардың және ағзаның ішкі м&#11&9;шелерінің әр т&#11&9;рлі ауруларының дамуын және к&#11&9;шеюін алдын алу болып табылады. Жеке адамның ауыз &#117&;уысының гигиенасы ауыз &#117&;уысының тиісті иммунологиялық статусын қамтамасыз етуге м&#11&9;мкіндік береді, соған байланысты, м&#11&9;шелер мен ж&#11&9;йелердің жедел және созылмалы ауруларын, сондай-ақ, кариесті және парадонттағы қабыну &#11&9;рдістерді тудыратын, әр т&#11&9;рлі микроағзалардың ауыз қуысы арқылы ағзаға т&#11&9;суіне қарсы тұратын қуатты барьер туындайды. Қорғаныш қызметі сілекей мен ауыз қуысы сұйы&#117&;тығының тиісті &#117&;ұрамының, қасиеттері мен &#117&;ызметтерінің сақталып тұру есебінен ж&#11&9;зеге асырылады; бұл олардың &#117&;ұрамында микробтарға қарсы әсер ететін заттардың — лизоцим, лактоферрин, ферменттер және иммуноглобулиндердің болуына байланысты. Ауыз &#117&;уысындағы қолайсыз гигиеналық жағдайлар патогенді микрофлораның &#117&;арқынды дамуына қолайлы орта болып табылады. Қыш&#117&;ылдың артық т&#11&9;зілуі ортаның рН деңгейінің &#117&;ышқыл жа&#117&;қа ауытқуына әкеледі, нәтижесінде, тістердің қатты тіндерінің минералсыздану &#11&9;рдістері к&#11&9;шейеді, тіс тасының т&#11&9;зілуі мен таралуы белсенді ж&#11&9;реді, бұл урдістерге пародонттың микробтық ластануы, тіс пен қызыл иектің арасында &#117&;алталардың т&#11&9;зілуі, грануляциялардың өсуі, қабыну &#11&9;рдістерінің пайда болуы, қызыл иектің &#117&;анағыштығы, тіс аралығындағы және тіс т&#11&9;бірлері аралығындағы &#117&;алқалардың бұзылуы тән.

Ауыз &#117&;уысының гигиеналық к&#11&9;тімін ж&#11&9;зеге асыру &#11&9;шін көптеген &#117&;ұралдар қолданылады. Қазіргі кездегі технологиялар, бұрын пайдаланған &#117&;ұралдарға &#117&;арағанда, жаңа, анағұрлым тиімді ауыз &#117&;уысының гигиеналық к&#11&9;тіміне арналған &#117&;ұралдар дайындауға м&#11&9;мкіндік берді. Ауыз қуысы гигиенасының негізгі &#117&;ұралдарына мануальды тіс щеткалары, тіс пасталары, сұйық заттар, тіс ұнтағы, сағыздар, ауыз &#117&;уысының жеке тіс аралығының гигиена &#117&;ұралдары, тісті ағартатын заттар, электрлік тіс щеткалары жатады. Тіс щеткаларында ерте кезден табиғи шошқа немесе жылқы қылтаны пайдаланылған. Синтеталық талшы&#117&;тың кең таралуы табиғи қылтаны қолданыстан ысырып шығарды және физиология мен тазарту қабілеттерін есепке ала отырып жасалатын, тіс щеткаларының шығарылуына &#11&9;лкен м&#11&9;мкіншілік берді. Қазіргі кездегі барлық тіс щеткалары гигиеналық, профилактикалық (парадонтологиялық) және арнайы болып бөлінеді. Гигиеналық тіс щеткалары тісті әдеттегідей к&#11&9;нделікті тазарту &#11&9;шін қолданылады, олардың т&#11&9;рлері тік және бұрылатын, ал тазартқыш қылы — бір деңгейлі болады. Профилактикалық тіс щеткалары ретромолярлық аймақ сияқты қиын тазартылатын жерлерді тіс &#117&;ақтарынан және ас &#117&;алдықтарынан тиімді тазартуға м&#11&9;мкіндік береді. Оларға, қылы көп деңгейлі, қылында к&#11&9;ш салатын шығыңқысы бар, &#117&;ылының ортасы тереңдетілген (&#117&;ылдың биігірек шоқтары тіспен қызыл иек аралығына оңайырақ еніп,оны жақсы тазартады) қылдарында микротекстурасы бар (жұмыс атқаратын &#117&;ылдың ұшы ғана емес, оның б&#11&9;йір беттері де болып табылады) щеткалар жатады.

Арнайы щеткалар ортодонтияда пайдалануға арналған. К&#11&9;нделікті тұрмыста профилактикалық тіс щеткаларын пайдалану ең қолайлы болып табылады. Дегенмен, &#11&9;лкен адамдарға арналған тіс щеткаларын балалар мен жасөспірімдерге пайдалануға болмайды, себебі бұл щеткалардың өлшемі &#11&9;лкен болады және олардың қатты қылдары ауыз &#117&;уысының нәзік тіндерін жаралайды. Сондықтан, балалар және жасөспірімдер &#11&9;шін жеке тіс щеткалары шығарылады. Қызыл иектердің қабынуы кезінде, алдымен жұмсақтау қылды щетканы пайдалану керек, кейін, қызыл иектің жағдайы жа&#117&;сарғанда, жұмсақ тіс щеткасын &#117&;аттырақ т&#11&9;ріне алмастырады. Балаларға қатты щеткалар жарамсыз болып табылады.

Тіс, қызыл иек, тіс аралығын, тілді ас &#117&;алдықтарынан, тістің жұмсақ &#117&;ақтарынан, шырыштан тазарту, тас дақтарын кетіру және микробтардың көбеюіне бөгет жасау &#11&9;шін, әр т&#11&9;рлі &#117&;ұралдар қолданылады, бірақ олардың ішінде ең кең таралғаны — тіс пасталары. Қазіргі пасталардың &#117&;ұрамына, олардың 20-40% &#117&;ұрайтын, т&#11&9;рпілі (абразивті) әсері бар заттар (бор, натрий бикарбонаты, натрий хлориді, алюминийдің гидрооксиді және т.б.), сонымен бірге, әр т&#11&9;рлі байланыстыратын, көпіршік т&#11&9;зетін, микробқа қарсы т&#11&9;ратын, дәмдеуіштер, емдік – алдын алу қасиеті бар қоспалар, ферменттер, дәрумендер, беттік-белсенді заттар және т.б. кіреді. Т&#11&9;рпілі заттар тісті тазарту &#11&9;шін қолданылады, бірақ оларды пайдаланғанда, тіс беті тек ысылып жылтыратылып қана коймай, жұқарады және қызыл иектің эпидермисі де бұзылады. Абразивтің әсері оның пастадағы т&#11&9;ріне байланысты. Абразивтің ірілеу т&#11&9;рлерінің ауыз қуысы тіндерін за&#117&;ымдауға қабілеті жоғары болып келеді. Smokers пастасының &#117&;ұрамына агрессивтілігі жоғары абразив, ал Sensitive пастасына — өте жұмсақ абразив кіреді. Мысалы, &#117&;ұрамында жұмсақ абразивтер — кальций карбонаты мен кремний тотығы болуына байланысты, фторланған фин тіс пастасы — «Финндент» тістерді жақсы тазартады, ал фторланған «Глистер» (АҚШ) тіс пастасы, &#117&;ұрамына қатты абразив — алюминий силикаты кіретіндіктен, агрессивтілігі жоғары паста болып табылады. &#11&8;лкен адамдар &#11&9;шін жасалатын тыс пасталарының көбінде агрессивтілігі орташа абразивтер, ал балалар &#11&9;шін, олардың тіс эмалі жетілу кезеңінде болғандықтан – тек аз агрессивті абразивтер қолданылады. Сол себептен &#11&9;лкен адамдарғае арналған тіс пастасын балаларға пайдалануға болмайды. Соңғы кездері сыртқы ортаның тітіркендіргіштеріне тістің сезімталдылығын төмендететін Sensitive тіс пасталары шығарылуда. Пастадардың аллергиялық, жергілікті-тітіркендіргіш және уытты әсері болмауы керек, сонымен қатар, олар микроағзалармен ластанбаған болуы қажет.

Тіс пасталарын гигиеналық және емдеу-профилактикалық деп бөледі. Гигиеналығы тісті тіс &#117&;ақтарынан тазартады және ауыз қуысына жағымды иіс береді. Емдеу-профилактикалық тіс пасталарының &#117&;ұрамында, тіс жегісіне, &#117&;абынуға қарсы, сезімталдылығын төмендететін, саңырау&#117&;ұлаққа, микробқа қарсы және басқа да әсерлерін қамтамасыз ететін,әрт&#11&9;рлі қоспалары болады. Емдеу-профилактикалық тіс пасталарының арасында жеке адам (тұрмыстық) пайдаланатын да және кәсіби мақсатта пайдаланылатын тіс пасталары болады.,

Кәсіби мақсатта пайдаланылатын тіс пасталарын тек дәрігердің нұсқауымен пайдалану қажет, себебі әр т&#11&9;рлі жағымсыз салдары болуы м&#11&9;мкін. Мысалы, абразивті қасиеттері жоғары тіс пасталарын немесе тісті ағартатын Smokers тіс пасталарын пайдаланғанда, тіс эмалінің к&#11&9;рт жұқаруына және тістің жоғарғы сезімталдылығы дамуына әкеп соғуы м&#11&9;мкін. Жеке адамның ауыз қуысы гигиенасына арналған емдеу-профилактикалық тіс пасталары, гигиеналық тіс пасталарына &#117&;арағанда, жа&#117&;сырырақ және тиімді болып саналады. Алайда, тіс пастасының бір т&#11&9;рін ұзақ уақыт пайдалануға болмайды, оларды ай сайын ауыстырып отыру қажет.

Құрамында хлоргексидин, триклозан сияқты микробқа қарсы компоненттері бар тіс пасталарын іріңді қабыну &#11&9;рдістері пайда болғанда ғана, бірақ &#117&;ысқа уақыт (2-3 апта) қолдану қажет. Көбінесе абразивті қасиеттері орташа және шөп экстрактылары &#117&;осылған тіс пасталарын пайдаланған дұрыс.

Сонымен бірге, жеке адамның ауыз қуысы гигиенасына арналған сұйық заттар да қолданылады: табиғи (шөп, содалы, шырынды және т.б.) және жасанды (шайғыштар, тіс эликсирлері, дезодоранттар, спрейлер). Тіс эликсирлерінің &#117&;ұрамында әдетте, 60% дейін алкоголь болатындықтан, оны сұйылту қажет, сондықтан олардың қолдануы орынсыз болып саналады. Ең жақсысы — шөп экстрактылары &#117&;осылған алкогольсіз шайғыштарды қолдану. К&#11&9;шті антисептиктері бар шайғыштарды, &#117&;ұрамында антисептиктері бар тіс пасталары сияқты, &#117&;ысқа уақыт ғана және тек көрсетілімі болған кезде пайдалану керек.

Тіс ұнтақтары ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді. Олар абразивті материалдар мен иіс беретін заттардың қоспасы болып табылады, мұнда абразивті материал ұнта&#117&;тың 98-99% &#117&;ұрайды. Тіс пастасының пайда болуына байланысты, тіс ұнтақтары аз қолданыла бастады. Оған себеп болған, тіс ұнта&#117&;тарының абразивті &#117&;асиеттерінің біршама к&#11&9;шті болуы, сол сияқты олардың тазартқыш қасиетінен басқа емдеу-профилактикалық маңызының болмауы.

Ауыз қуысын тазартатын зат ретінде сағыз резеңке кең таралуы алды. Алғашқы сағыздардың &#117&;ұрамында &#117&;анттың көп мөлшерде болуына байланысты, олар тісті жұмсақ &#117&;ақтардаң тазарта отырып, бір уақытта — тіс жегісінің дамуына әкелді. Қазіргі сағыздардың 30% — шайнайтын негізі (шайыр, парафин), 60% тәттілендіргіштер — қантты алмастырушылар, сол сияқты, тістің жұмсақ &#117&;ақтарын тиімді тазартатын, дезодорациялайтын, &#117&;абынуға қарсы және т.б. қасиеттері бар кұрамдас бөліктерден тұрады. Алайда, барлық сағыз резеңкелердің жағымсыз қасиеттері бар. Аш &#117&;арынға сағыз резеңкені шайнағанда, ас қорыту бездерінің сөлі &#117&;арқынды бөлініп, гастриттер, асқазанда ойық жара және эрозия &#11&9;рдістердің дамуына себеп болады. Шайнау &#11&9;рдісі сілекей бездерінің &#11&9;здіксіз жұмыс істеуіне әкеледі де, ауыз &#117&;уысының кілегейлі &#117&;абығының паталогиялық &#117&;ұрғақтануына, оның барьерлік және &#117&;орғаныш &#117&;ызметінің төмендеуіне, ауыз &#117&;уысындағы ас &#117&;орытудың бұзылуына, дисбактериоз, езудің тілініп, қабынуы дамуына әкеп соғады.

Сағыздарды шайнау нәтижесінде аллергиялық реакциялар, сілекей бездерінің қатерлі ісіктері, балаларда тістердің &#11&9;йлесуінін бұзылуына, шықшыт буынының дисфункциясына, парадонт тіндерінде қан іркілу салдарынан пайда болатын гиперемияға әкеледі. Сондықтан, сағыз резеңкелерді тек ас ішіп болған соң және &#117&;ысқа уақыт ғана шайнау қажет. Сағыз резеңкелерінің қаптамаларында сағыздың қосымша жағымсыз әсерлері туралы мәліметтер көрсетілуі қажет.

Ауыз &#117&;уысының ауруларының алдын алуда ауыз қуысы гигиенасының &#117&;ұралдарын дұрыс таңдау ғана емес, сонымен бірге, тісті дұрыс тазарту да маңызды роль атқарады. Тісті к&#11&9;ніне кем дегенде, 2 рет — таңертең және кешке тазалау қажет. Таңертең ұйқыдан соң ауызды сумен шайқап, ас &#117&;абылдаған соң тісті щеткамен тіс сықпасымен тазалайды. Осылай кешке де тісті ұй&#117&;ыға жатар алдында тазалайды.

Тазарту уақыты 3-4 минуттан кем болмау керек, тіс щеткасының &#117&;озғалысы көлденең ғана емес, сонымен бірге сыпырып, дөңгелетіп тазарту қажет. Тістің қызыл иекке өтетін жерін тазарту &#11&9;шін, тіс щеткасын тіске 45º бұрышпен ұстау керек. Гигиеналық мақсатта тісті таңертең және кешке ғана емес, сонымен бірге әрбір ас &#117&;абылдағаннан кейін тазартып отырған дұрыс. Дамыған елдерде тұрғындар екі тіс щеткасын пайдаланады: бірі &#11&9;йде, ал екіншісі – жұмыс орнында. Әр тама&#117&;танғаннан соң тістердің арасын флосстармен (арнайы шығарылған нейлон жібі), тіс тазартқыштармен немесе аз шоғырлары аз тіс щеткаларымен тазарту керек.

2. Киім және аяқ киім гигиенасы.

2.1. Киім гигиенасы. Киім әр т&#11&9;рлі қызметтерді атқарады. Ол адамды сыртқы ортаның қолайсыз факторларынан &#117&;орғайды, қолайлы жылылық жағдай қамтамасыз етеді, теріні ластанудан, механикалық зақымдалудан &#117&;орғайды. Пайдаланылуына қарай киімнің бірнеше т&#11&9;рлері болады: тұрмыстық, кәсіптік, спорт, балалар, әскери, ауруханалық киімдер. Киімдердің әрбір т&#11&9;ріне өзіндік гигиеналық талаптар қойылады, бірақ олар &#11&9;шін келесі гигиеналық талаптар жалпы болып табылады:

1. Жергілікті жердің белгілі климаты, ауа райы және жыл мезгілі жағдайында қолданылатын киімдердің осы жағдайларда ағзаның қолайлы жылулық жағдайын қамтамасыз ететін жылу сақтайтын қасиеті болу керек.

2. Киімнің ауа өткізгіштігі мен су өткізгіштігі адам ж&#11&9;рген орта жағдайыларына байланысты болуы керек.

3. Киімнің пішімі адамның еркін қимылдауын шектемеуі, тыныс алу мен қан айналымын қиындатпауы, дененің жеке бөліктерін қыспауы керек.

4. Ағзаға қосымша дене ж&#11&9;ктемесін т&#11&9;сірмеу &#11&9;шін, киім шектен тыс ауыр болмауы керек, оның салмағы адамның дене массасының 8-10% аспауы керек.

5. Синтетикалық материалдардан тігілген киім спецификалық иіс шығармайтын, денсаулы&#117&;қа зиянды химиялық заттар бөлмейтін, сол сияқты, киімнің бетіне статикалық электрлікті жинамайтын болуы тиіс.

6.Киім берік және оңай тазартылатын болуы керек.

Қоршаған ортаның жағдайларына сәйкес киімнің &#117&;олайлылығы киім астылық микроклимат пен адамның жылу сезінуі көрсеткіштері бойынша анықталады. Киім астлық микроклимат деп, киім мен тері арасындағы ауа &#117&;абатының физико-химиялық сипаттамаларының (температура, ылғалдылығы, көмір&#117&;ышқыл газының концентрациясы) жиынтығын атайды. Олардың шамасы мен динамикасы ағзаның жылу реттейтін &#11&9;рдістерімен, метеожағдайлармен және киімнің қасиеттерімен анықталады.

Киімнің қасиеттері, негізінен киімнің пішімі мен киім тігуге &#117&;олданылған матаның қасиеттерімен анықталады. Киімді тігуге табиғи және химиялық талшықтардан жасалған маталар пайдаланылады. Табиғи талшықтардан жасалған мата бұрыннан &#117&;олданысқа ие, адамға гигиеналық жағынан қолайлы қасиеттері болғандықтан, басқа маталарға &#117&;арағанда, әлі к&#11&9;нге дейін арты&#117&;шылығын сақтайды. Оларға өсімдік текті (мақта, зығыр, пенька, джут және т.б.) және жануар текті талшықтардан (жібек, ж&#11&9;н) жасалған маталар жатады. Химиялық талшықтарды жасанды және синтетикалық деп бөлінеді. Жасанды талшықтарды табиғи шикізатты — целлюлоза мен басқа материалдарды өңдеу урдісінде алады. Жасанды талшықтар тобына вискоза, ацетат, &#11&9;шацетат, казеин талшықтары жатады. Синтетикалық талшықтарды көмірсутек шикізаттарынан (мұнай, газ, таскөмір) және басқа да органикалық қосылыстардан химиялық синтездеу реакциялары арқылы алады. Синтетикалық талшықтарды алу жолы мен қасиеттеріне байланысты біріктірлген бірнеше топтарға бөледі: полиамидтік (капрон, нейлон, перлон, ксилон және т.б.), полиэфирлік (лавсан, терилен, дакрон, т.б.), полиуретандык, поливинилхлоридтік (хлорин, винол), поливинилспирттік (винилон, куралон), полиакрилнитрильдік (нитрон, орлон, т.б.). Талшықтардан дайындалатын жіптер иерілген және тығыз немесе борпылдақ, жеңіл болады. Матаның &#117&;ұрылымы маталық және то&#117&;ылған (трикотажды) болады.

Маталарды сипаттайтын қасиеттеріне: ауа өткізгіштігі, бу өткізгіштігі, ылғал сыйымдылығы, гидрофильділігі (су сорғыштығы), гидрофобтылығы, жылу өткізгіштігі, гигроскопиялылығы (ылғал кабылдағыштығы), липофильділілігі, газ сіңіргіштігі, к&#11&9;н энергиясына қатынасы жатады.

Ауа өткізгіштігі деп, өзінің саңылаулары арқылы маталардың ауаны өткізу қабілетін айтады. Жақсы ауа өткізгіштігі киім астылық кеңістікте ауаның &#117&;озғалуы мен алмасуын қамтамасыз етеді, бұл теріден бөлінетін және микроағзалардың тіршілігі нәтижесінде т&#11&9;зілетін су буларының және зат алмасуының ұшқыш өнімдерінің шығарылуына жағдай жасайды және ағзаны қызып кетуден сақтайды. Ауа өткізгіштігі мата талшы&#117&;тарының тоқылуы сипатына, саңылаулардың мөлшері мен көлеміне, &#117&;алыңдығына, ылғалдану және ластану деңгейіне байланысты. Борпылдақ және саңылауы көп, ж&#11&9;ннен жасалған, то&#117&;ылған және жібек маталардың ауа өткізгіштігі жеткілікті дәрежеде болады, ең нашар ауа өткізгіштік – тығыз драп, брезент, тығыз мақта маталарына тән. Егер, киім көп қабатты болса, &#117&;абаттарының ішінде біреу ауа өткізбейтін жағдайда, барлық киім ауа өткізбейтін болады. Киім суланған және ластанған кезде, ауа өткізгіштігі төмендейді, себебі матаның саңылаулары су мен кір бөлшектеріне толады. Өте &#117&;алың маталардың ауа өткізгіштігі төмен болады.

Бу өткізгіштігі деп, маталардың киім астылық кеңістікте т&#11&9;зілген су буларын өткізу қабілетін айтады. Матаның саңылаулары арқылы с&#11&9;зіліп өтетін ауадан айырмашылығы, су булары талшықтар арқылы диффузия жолымен өтеді. Бу өткізгіштігінің, әсіресе, булану &#117&;арқынды ж&#11&9;ретін ыстық микроклимат жағдайларында, &#117&;оршаған ортаға қалыпты жылу беруді қамтамасыз ету &#11&9;шін маңызы зор. Жақсы бу өткізетіндерге — мақта матасы, аз бу өткізетіндерге — ж&#11&9;н маталары, одан да төмен өткізетіндерге — аң терілері, аса төмен өткізетіндерге — синтетикалық маталар жатады.

Маталардың ылғал &#117&;абылдағыштығы, олардың киім асты кеңістіктен де, сыртқы ортадан да, су буларын сіңіру қабілетін сипаттайды. Киімнің ішкі &#117&;абаттарының гигроскопиялылығы жеткілікті болуы керек, себебі тердің тері бетінен сіңірілуіне жағдай жасайды. Сыртқы киімнің гигроскопиялылығы, керісінше, төмен болуы керек, өйткені, ылғалдану нәтижесінде, киімнің жылу сақтайтын қызметі төмендейді. Гигроскопиялылығы жоғары маталарға ж&#11&9;ннен жасалған матлар және замш жатады, олар суды өз массасының 1/4/- 1/3 бөлігіне дейінге мөлшерде сіңіре алады. Мақта маталары суды аз сіңіреді — &#117&;ұрғақ массасының 1/7-1/8 бөлігіне дейінгі мөлшерде, синтетикалық маталардың гигроскопиялылығы ең төмен, олар суды өте аз сіңіреді, сіңіретін мөлшері мата массасының тек 1/20-1/200 бөлігін &#117&;ұрайды.

Маталардың ылғал сыйымдылығы — мата ылғалданғанда, өзінің саңылауларында суды ұстап қалуы қабілеті. Ол пайызбен белгіленеді. Жоғары ылғал сыйымдылығы киімнің гигиеналық қасиеттерін едәуір төмендетеді. Саңылаулары сумен толуы нәтижесінде, матаның ауа өткізгіштігі төмендейді, жылу сақтайтын қасиеті нашарлайды, себебі, судың жылу өткізгіштігі ауаның жылу өткізгіштігінен 28-29 есе жоғары. Бұдан басқа, &#117&;ұрғақ матаға &#117&;арағанда, ылғал матадан сәулелену және булану нәтижесінде, жылудың көп берілуінен жылу жоғалтуы жоғарылайды. Маталардың ең жоғары ылғал сыйымдылығы әр т&#11&9;рлі болады. Мысалы, ж&#11&9;н маталарында ол — 45%, сәтенде — 13%, фланельде — 66% &#117&;ұрайды.

Маталардың жылу өткізгіштігі оның жылу сақтайтын қасиеттерін анықтайды. Жылу өткізгіштігі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым оның жылу сақтайтын қасиеті аз болады. Жылу өткізгіштігі көптеген параметрліне: саңылауларының жалпы пайыздық көлеміне, матаның &#117&;алыңдығына, талшы&#117&;тардың тоқылу сипатына, ауа өткізгіштігіне, ылғалмен &#117&;анығу дәрежесіне байланысты болады. Саңылаулары көп және оларда ауа көп мөлшерде болатын, борпылдақ маталардың жылу өткізгіштігі, жұқа, тегіс маталарға (зығыр, мақта) &#117&;арағанда, аз болады. Маталар, жылу өткізгіштігінің азаюына қарай, келесідей ретпен бөлінеді: капрон, жасанды жібек, зығыр, мақта, табиғи жібек, ж&#11&9;н. Маталар термен немесе сумен суланған кезінде, олардың жылу өткізгіштігі едәуір жоғарылайды. Ең айқын жылу жоғалтуы киімнің бетінен жоғары жылдамдықта су булануы кезінде байқалады. Жібек, шыт маталарының бетінен ылғал өте тез буланады, осыған байланысты салыстырмалы т&#11&9;рдегі жоғары температура кезінде, тоңу сезімі байқылады. Керісінше, ж&#11&9;ннен жасалған киімдерден ылғал баяу буланатындықтан, &#117&;оршаған едәуір жылу берілуінің алдын алады.

Матаның липофильдігі деп маталардың тері бетінен майды сіңіру қабілетін айтады. Жоғарғы май сіңіргіштік қолайсыз, себебі, май матаның саңылауларын бітеп қалады да, ауа- және су өткізгіштігін нашарлатады, кір бөлшектерін өзіне сіңіреді, микроағзалардың әсерінен ыдырап, жағымсыз иістердің пайда болуына әкеледі. Синтетикалық маталардың көбіне жоғарғы май сіңіргіштік қасиет тән.

Маталардың к&#11&9;н энергиясына қатынасы, олардың к&#11&9;н радиациясының интегралды ағынын, сол сияқты оның жекелеген биологиялық белсенді бөліктері – инфрақызыл және ультрак&#11&9;лгін сәулелерін шағылыстыру, сіңіру және өткізу қабілетімен сипатталады. Ақ және боялмаған маталардың, к&#11&9;ңгірт маталарға &#117&;арағанда, шағылыстыру қасиеті жоғары және сіңіру қабілеті төмен болады. Ақ маталар к&#11&9;н сәулесінің 17-18 % ұстап қалса, ал к&#11&9;ңгірт маталар — 50% дейін ұстайды. Сондай-ақ, атлас маталарының (сәтен, жібек-атлас) шағылыстыру қабілеті жоғары болып келеді, олар к&#11&9;н сәулесін 35-40 % дейін шағылыстырады.

Ультрак&#11&9;лгін сәулелерінің жеткіліксіздігінің алдын алу, сол сияқты артық сәулелердің зиянды әсеріне байланысты, маталардың ультрак&#11&9;лгін сәулелерді өткізгіштігі маңызды болып табылады. Капрон мен нейлон маталары, ақ және ашық т&#11&9;сті жібек пен шыт, бәтес ультрак&#11&9;лгін сәулелерін жақсы (50-70% дейін) өткізеді. Тығыз және &#117&;алың, сонымен бірге к&#11&9;ңгірт т&#11&9;сті боялған маталардың өткізгіштігі төмен болып келеді.

Сонымен, табиғи және химиялық талшықтардан жасалған маталардың &#117&;асиеттерінің айырмашылықтары бар, бұл айырмашылықтары киімнің белгілі бір т&#11&9;рлерін: іш киім, костюмдер, көйлектер, сыртқы киімдерді дайындау барысында, оларды саралап қолдануын анықтайды. Іш киім тер мен теріден бөлінетін басқа да заттарды сіңіріп, тері мен киімнің бірінші &#117&;абатының арасында жақсы желдетілуді қамтамасыз етуі, теріні тітіркендірмей, оны ластанудан &#117&;орғауы тиіс. Мұндай талаптарға, гигроскопиялылығы, гидрофильділігі жоғары, ауа- және су буларын жақсы өткізетін, мақта мен зығыр маталары сай келеді. Олардың жұмса&#117&;тығы мен серпімділігі матаның &#117&;ұрылымы трикотажды (то&#117&;ылған) болғанда жоғарылайды.

Синтетикалық маталардың бірқатар жақсы қасиеттері бар: иілімділігі жоғары, берік, жууға, пішінің өзгертетін әсерлерге, химиялық және биологиялық факторлардың әсеріне төзімді. Бірақ, бірқатар кемшіліктері де бар, соларға байланысты іш киімдерді дайындау &#11&9;шін синтетикалық маталардың қолданылуы шұғыл шектеледі. Бұл кемшіліктеріне ең алдымен, төмен гигроскопиялылығы мен гидрофобтылығы жатады, нәтижесінде су булары мен басқа да бөлінген газ тәрізді заттарды матаның талшықтары сіңірмейтіндіктен, олар саңылауларда жиналып, киім асты кеңістіктің желдетілуіне кедергі жасайды, бұл ондағы ылғалдылы&#117&;тың жоғарылауына және адам денесінің жаз уақытында тез қызуына, ал қыста — тез салқындауына әкеп соғады.

Бұнымен бірге, синтетикалық маталардың теріс қасиеттеріне статикалық электрлікті жинауға қабілеттілігі және жоғары липофильділігі жатады, осының нәтижесінде, олар жағымсыз иістерді өздеріне ұстап қалады және жуғанда жақсы тазармайды. Матаның бетінде статикалық электрліктің жиналуы адамда шаншу сезімдерін туғызады, қан тамырларының жиырылуы басым ж&#11&9;ретінвегетативтік-қан тамырлары &#117&;ызметінің бұзылуы, тез дамитын қажу, бас ауруын тудырады. «Электрленген» киім денеге жабысып қалады, өзіне шаң мен микроағзаларды тартады. Полимерлік маталардың химиялық тұра&#117&;тылығының төмендеуі, киім асты кеңістігінде бос мономерлердің де, сол сияқты мата дайындау &#11&9;рдісінде &#117&;олданылған басқа да заттардың бөлінуіне әкеп соғады. Олар ағзаға тітіркендіретін, тері арқылы сіңетін және сенсибилизациялаушы әсер етуі м&#11&9;мкін.

Синтетикалық маталардан жасалған іш киімдердің қолайсыз әсерлерін ескере отырып, 3 жасқа дейінгі және жаңа туған балаларға бұл маталардан іш киім тігуге рұқсат етілмейді. Бұл жастағы балалардың денесіне жанасатын киімдеріне (ползунки, колготки) 20% ғана синтетикалық ацетат талшықтарын &#117&;осуға, сонымен қатар, мектепке дейінгі жастағы балаларға арналған іш киімдеріне мақта-сиблонды матаны (70% мақта және 30% сиблон) &#117&;олдануға рұқсат етіледі.

Іш киімдерді дайындау &#11&9;шін, сондай- ақ, табиғи жібек пен вискоза да қолданылады. Вискозадан жасалған маталар жоғары гигроскопиялылығымен, ылғал сыйымдылығымен сипатталады, бірақ, матаны ылғалдағанда, ылғалдың ұзақ уақыт булануы нәтижесінде теріден жылу берудің жоғарылауына және дискомфорттық &#117&;ұбылыстардың пайда болуына әкеп соғады. Ацетатты маталарды іш киімдерге &#117&;олдануға болмайды, өйткені, вискозаға &#117&;арағанда, гигроскопиялылығы мен ылғал сыйымдылығы төмен болады, олар және электрленеді.

Киімнің екінші пакеті болып табылатын, костюмдер мен көйлектерге қойылатын гигиеналық талаптар орындалатын жұмыстың т&#11&9;рі мен жылдың мезгіліне байланысты болады. Жаздық киімдерге арналған маталар жұмсақ, ауа- және бу өткізгіштігі, гигроскопиялылығы, ылғал сыйымдылығы, гидрофильділігі және жылу өткізгіштігі жоғары болуы керек. Мұндай қасиеттер киім астылық кеңістіктің жақсы желдетілуіне және дененің қатты қызуын болдырмауға м&#11&9;мкіндік береді. Табиғи маталарды (мақта &#117&;ағазды, жібек, зығыр) басым &#117&;олданған орынды. Табиғи және жасанды аралас талшықтардан (вискоза, ацетат) жасалған маталарды да &#117&;олдануға болады.

Жылдың суық мезгілінде киетін киімнің 2- &#117&;абатының жылу сақтайтын қасиеті жоғары болуы керек. Киімнің мұндай т&#11&9;рлерін дайындау &#11&9;шін, қоланылатын маталардың ішінде, бас&#117&;аларға &#117&;арағанда, ж&#11&9;ннен жасалған маталар жақсы деп саналады. Ж&#11&9;н матасының саңылаулылығы (саңылаулардың көлемі — 92%) мен гигроскопиялылығы жоғары, ауа-және бу өткізгішігі жеткілікті.

Ж&#11&9;ннен жасалған маталарды ылғалдаған кездің өзінде де, іші ауаға толы, бос саңаулалары едәуір мөлшерде сақталады. Ылғалданған ж&#11&9;ннің бетінен ылғалдың баяу шығуы нәтижесінде, жылуды жоғалтуы едәуір аз болады. Осы &#117&;асиеттерінің бәрі ж&#11&9;ннен жасалған маталардың жылу өткізгіштігінің төмен және жылу сақтайтын &#117&;асиетінің жоғары болуына ықпал етеді. Борпылда&#117&;тығы, көлемді массасы аз болуы (0,07 г/см куб), жеңілдігі және суықтан жақсы &#117&;орғайтындығы ж&#11&9;ннен то&#117&;ылған трикотажды айырқша көңіл тартарлық етеді.

Киім пакетінің 2- қабатын дайындау &#11&9;шін, таза ж&#11&9;ннен жасалған маталарымен қатар, аралас талшықтардан жасалған, табиғи және синтетикалық маталардың артышылықтары &#11&9;йлестірілген, маталар да кеңінен қолданылады. Атап айтқанда, химиялық талшықтардан жасалған маталар (орлон, нитрон, полихлорвинил, лавсан) жоғары жылу сақтайтын қасиетімен және аз мыжылатындығымен ерекшеленеді. Синетикалық талшықтарды табиғи талшықтармен араластырып қолдану, мысалы, лавсанды ж&#11&9;нмен, синтетикалық маталардың электрленуі, төмен гигроскопиялылығы және бу өткізгіштігі сияқты, теріс қасиеттерін азайтады, олардың жылу сақтайтын, ұзақ пайдалануға болатын қасиеттерін және матаның сырт көрінісін жақсартады.

Киім пакетінің &#11&9;шінші қабаты — сыртқы киім (плащтар, пальто, к&#11&9;ртелер, тондар) — суықтан, ылғал мен желден &#117&;орғауы керек. Әсіресе, солт&#11&9;стік аудандарда ең жақсы жылу сақтайтын және желден &#117&;орғайтын қасиеттері бар киімдерге, табиғи аң терілерінен жасалған киемдер жатады. Оның жалғыз кемшілігі, салмағының едәуір ауыр болуы, кимылдар мен жұмыс істеу кезінде тудыратын кейбір ыңғайсыздықтары, тазарту &#117&;иындығы. К&#11&9;ртелер мен пальто тігу кезінде, киімді, әр т&#11&9;рлі маталарды қолданып, 3 қабатты етіп жасау ұтымды.

Сыртқы – жауып тұратын — қабаты, ауа өткізгіштік, бу өткізгіштік, гигроскопиялық және ылғал сыйымдылық көрсеткіштері төмен маталардан жасалуы тиіс, бұл атмосфералық ауаның киім астылық кеңістікке енуіне және киімнің су болуына кедергі жасайды Бұл &#11&9;шін көбінесе, шұға, су сіңірмейтін табиғи талшықтардан жасалған то&#117&;ылған маталар, немесе синтетикалық маталар қолданылады. Екінші қабаты жылу сақтайтын қызмет атқарады, ол &#11&9;шін табиғи ж&#11&9;ні бар тері мен табиғи талшықтардан жасалған материалдар (мақта, ватин, ж&#11&9;н) да, ж&#11&9;ні бар жасанды тері мен жасанды және синтетикалық талшықтардан (пенополиуретн, синдепон) жасалған материалдар да қолданылады.

Сырт киімнің ішкі қабаты, яғни, астары қолайлы киім астылық микроклиматты қамтамасыз етуі тиіс, соған байланысты олар дайындалатын маталардың ауа- бу өткізгіштігі, гигроскопиялылығы және ылғал сыйымдылығы жеткіліткті болуы қажет.

Балалардың жылу реттейтін механизмдерінің жетілмегендігіне байланысты, оларға арналған киімдер қыста жылу сақтайтын қасиеттері, ал жазда — жылу беретін қасиеттері жоғарырақ болуы керек. Киім астылық кеңістікте ең аз ауа айналымын және &#117&;оршаған ортамен ең аз ауа алмасуын &#117&;ысқы киімде киімді тігуге арналған материалмен ғана емес, сонымен қатар, киімнің &#117&;ұрылымдыгымен да қамтамасыз етеді. Киім астында, к&#11&9;ләпара (капюшон), манжета, белбеу, белбеу биік шалбарларды қолдану, к&#11&9;ртенің төменгі жағын резеңкемен қысып буу т.б. арқылы көп тұйық кеңістіктер жасайды.

Жазғы уақытта, киім астылық кеңістіктің ең жақсы желдетілуін қамтамасыз ететіндей, киім кеңірек пішілуі қажет. Балалардың жаздық киімдерін тігуге арналған ең жақсы маталар — батист, сәтен, табиғи жібек болып табылады. Жасанды және синтетикалық талшықтар да жарым-жартылай қолданылуы м&#11&9;мкін, бірақ тек табиғи талшықтармен араласқан т&#11&9;рінде. Синтетикалық және жасанды талшы&#117&;тардың матадағы пайыздық мөлшері гигиеналық нормативтермен бекітіледі.

Кәсіби, спорт, әскери және басқа да киімдердің арнайы т&#11&9;рлерін дайындау кезінде, қызмет сипаты мен олар орындалатын жағдайлар ескеріледі. Мысалы, спорттық киім созылғыш, гигроскопиялылығы мен ауа өткізгіштігі жоғары болуы тиіс және адамның денесіне ауа ағынының &#11&9;йкелуін азайтатын болуы керек. Кәсіби киімдер жасауға арналған маталардың қасиеті мен киімнің &#117&;ұрылымы өндірістің қолайсыз әсерлеріне қарсы тұра алатындай, сол сияқты қызудан немесе қатты салқындаудан &#117&;орғайтындай болуы керек.

Аурухана киімі жеңіл, киім астылық кеңістікте қолайлы микроклимат жағдайларын қамтамасыз ететін, жақсы тазартылатын, дезинфекцияланатын болуы керек. Аурухана киімдерінің &#117&;ұрамына кіретін іш киім, пижама мен халат, негізінен қолайлы гигиеналық қасиеттері бар мақта-маталарынан тігілуі керек, бұл олардың гигиеналық &#117&;асиеттерінің жақсыболуымен т&#11&9;сіндіріледі. Ауруханаларда, химиялық талшықтардан тұратын маталардан тігілген миокробқа қарсы киімдер де қолданылады. Поливинилхлорид пен хлоринді штапельден жасалған маталар, ревматизммен, радикулитпен ауыратын нау&#117&;астардың жағдайларын жақсартатын емдік трикотаждық іш киімдерді дайындау &#11&9;шін қолданылады. Олар аурудың жағдайын материалдың бетінде жиналған электростатикалық заряд есебінен жақсартады

2.2. Аяқ киім гигиенасы. Киімнің алмастырылмайтын бір бөлігі — аяқ киім болып табылады, ол, суық пен жылу, ылғал, механикалық әсерлерден, ластанудан, жәндіктер мен жануарлардың шағуынан &#117&;орғайды. Аяқ киімнің көп т&#11&9;рлілігіне қарамастан, оның қасиеттері мен параметрлері төмендегідей гигиеналық талаптарға сай болуы қажет:

1. ауа райы мен жұмыс жағдайларына сәйкес, аяқ киім ішіндегі қолайлы ауа алмасу мен температуралы&#117&;-ылғалдылық режимді қамтамасыз етуі керек;

2. аяқ ұшының анатомо-физиологиялық және жасының ерекшеліктеріне сәйкес болуы керек;

3. аяқ ұшы мен бақайларын қыспауы керек, &#117&;озғалысты шектеп, ая&#117&;тың қан айналымын бұзбауы керек;

4. адамға қолайсыз әсер ететін зиянды химиялық заттар бөлінетін көзі болмауы керек;

5. жұмсақ, жеңіл, ыңғайлы, жеңіл тазартылатын болуы керек;

6. механикалық, химиялық және биологиялық әсерлерден &#117&;орғауы керек.

Аяқ киім &#11&9;шін жоғарыда аталған барлық талаптарға сай келетін, ең жақсы материал — табиғи тері болып табылады. Ол төмен жылу өткізгіштік пен орташа ауа өткізгіштік қасиеттерімен сипатталады, созылғыш болады, зиянды химиялық заттар бөлмейді. Тері, оны &#117&;орғайтын қабатын тұзетін, 2-24% дейін майдан тұратындықтан, оның саңылауларына су енбейді. Салқын уақытта теріден жасалған аяқ киімнің жылу сақтайтын қасиеттерін ж&#11&9;ні бар терімен астарлау және ж&#11&9;нді тері мен киізден жасалған ұлтарақ қолдану арқылы, жоғарылатылады. Аяқ киімнің табанына, жылу сақтайтын қасиеті теріден кем емес, ұсақ саңылаулы резеңке қолданылады. Киізден жасалған пималардың жылу сақтайтын қасиеті теріден де жоғары болып табылады, бірақ олар тез су болады және ж&#11&9;руге ыңғайсы

5.189.137.82 © studopedia.ru Не является автором материалов, которые размещены. Но предоставляет возможность бесплатного использования. Есть нарушение авторского права? Напишите нам.

Қызылорда облысы медицина қызметкерлерінің сайтыЖеке бас гигиенасы

Аттестаттау мақалалары

Жеке бас гигиенасы

Организмнің жалпы жағдайы, денсаулық пен өмір ұзақтығы жеке бас гигиена ережелерін сақтауға байланысты болады.

Дене гигиенасының негізгі ережелері.
Тері, асқазан-ішек және гельминтті кеселдерді болдырмау мақсатында қарапайым және белгілі ережелерді сақтау қажет. Әрбір адамның күніне екі рет душ немесе ванна қабылдап, ішкі киімін ауыстыру керек.
Әжетханға барғаннан кейін, қоғамдық көлікпен жүргеннен соң, жануарлармен контакттан кейін қолды міндетті түрде сабындап жуу қажет.
Әрбір адамның жеке қолдануында (өз ұстарасы, тіс щеткасы, сүлгісі, кір ысқышы) және іш киімі (дамбалы, шұлығы, мәйкесі және с.с.) болуы тиіс.
Аяқты таза, жылы және құрғақта ұстау маңызды. Бұл суық тию мен зеңдік кеселдерден сақтайды.

Оңтайлы күн режімі.
Ұйықтау мен ас ішу режімін реттеген жөн. Бұл организмді бейберекет өмір салты тигізетін стресстен арылуға және жүрек-қан жүйесі кеселдері бұзылыстарының дамуынан бойды алыс ұстауға көмектеседі.

Ұйқы гигиенасы.
Ұйықтауға арналған төсек орынның ыңғайлы және таза болуы, аса жұмсақ немесе аса қатты болмауы керек. Ұйықтар алдында таза ауада серуендеу, терезені немесе терезе желдеткішін ашық етіп ұйықтау пайдалы.

Тағамдану гигиенасы.
Барлық жемістер мен көкөністер ағын суда мұқият жуылуы тиіс. Ет тағамдарының ыстық өңдеуден өтуі қажет.

Жыныстық гигиена.
Жыныс мүшелерін таза ұстауға баланы ерте жасынан үйреткен жөн. Жыныс мүшелерін күніне екі рет сабындап жуу және іш киімді күнделікті ауыстыру пайдалы. Кездейсоқ жыныстық қатынастан бойды алыс ұстау венерикалық кеселдердің жұғуынан сақтандырады.

“Жан гигиенасы” немесе психологиялық гигиена.
Мүмкіндігінше артық стресстен қашқан немесе стресстік жағдайларға өз көзқарасыңды өзгерткен дұрыс. Өмірде стрессті толықтай болдырмау мүмкін емес. Босаңсу (релаксация) тәсілдерін игеру көптеген кеселдерді болдырмауға, тән мен жан үйлесімділігіне қол жетуге мүмкіндік береді.

Жанар Советовна СЕРЖАНОВ А,
фельдшер,
“Амбулаториялық емханалық қызметі бар
Арал аудандық орталық ауруханасы” ШЖҚ МКК,
“Қосаман9rdquo; дәрігерлік бекеті,
Арал ауданы

Сурет 900igr.net сайтынан алынды

Гигиена және біз

Жеке бас гигиенасы

Ана тілің алпыс тілмен тең. Мақал Халқымыз өз тілін ана тілім дейді. Яғни, ананың ақ сүті мен әнтек әлдиінен дарыған рухани болмыс. Баланы тәрбиелеуде, оған рухани қуат беруде ананың орны ардақты да аяулы ғой. Тек ана мен әже ғана балаға бесік жырын тербетіп, ақ әлдиін, жұмсақ сөзін арнайды. Әйел адам күніне 20 000 сөз сөйлейді деп жатамыз. Алайда бұл құбылыстың шынайы […]

Жеке бас гигиенасы

Өмір теңізі телегей толқындарымен, бұрқанған дауылдарымен көрікті.Ал мұнда тек өлі балықтар ғана ағыспен бірге ілесе бермек.Әр адамның санасында жетістікке жету жайлы ең үлкен үміттер мен алуан қорқыныштар шоғыры ұя салған. Кез-келген жетістіктік шыңын бағындырушының тарихына үңілсек, олардың асқақ арманды табанды мақсатпен ұштастыра отырып тер төккенін байқаймыз.Бұл тұрғыда Билл Гейтстің оқудан қуылса да жасымай еңбекке араласуы, Армериканың қара нәсілді президенті Нелсон […]

Жеке бас гигиенасы

Бұл маскалардың бір ерекшелігі әрбір үйден табылады және арзанға түседі. 1.Картоп.Күннің көзінде көп жүретін адамдардың беті жарылып, құрғап кетеді. Мұны болдырмау үшін картопты қабығымен суға пісіріп, аршып ыстықтай кішкене сүт пен жұмыртқаның сарысын қосып араластырады. Бұл масканы ыстық күйінде жағып, 20 минут ұстайды. Алдымен ыстық, сосын салқын сумен шайып, құрғақ бетке арналған крем жағып қояды. 2.Алма. Алма бетті нәрлендіру үшін […]

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *